لوله گاز پلی‌اتیلن: رنگ، استاندارد، سایز و الزامات
لوله گاز پلی اتیلن چیست، چرا زرد است، با چه استانداردهایی (ISO 4437، EN 1555-2 و IGS) معرفی می‌شود، جدول سایز ۲۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر در SDR 11 با ضخامت و وزن، تفاوت با لوله آب، اتصال، انبارداری و آنچه برای پروژه‌ی گاز باید از ناظر بخواهید.
لوله گاز پلی اتیلن چیست و کجا به کار می‌رود؟
لوله گاز پلی اتیلن لوله‌ای از پلی‌اتیلن سنگین است که برای شبکه‌های توزیع گاز طبیعی در معابر شهری، شهرک‌ها، روستاها و انشعاب مشترکین به کار می‌رود. این لوله دفن می‌شود و سال‌ها زیر خاک می‌ماند، پس بیش از هر لوله‌ی دیگری باید در برابر خوردگی، ترک و تنش‌های خاک مقاوم باشد؛ پلی‌اتیلن زنگ نمی‌زند و در خاک‌های مرطوب و شور دچار پوسیدگی نمی‌شود.
در کاتالوگ ما این محصول با کد P003 و با نام «لوله پلی‌اتیلن گاز (زرد یا مشکی با خط زرد)» آمده است و در دو گرید PE80 و PE100 و تنها در سری ابعادی SDR 11 عرضه می‌شود. قطرهای منتشرشده‌ی آن از ۲۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر است و قطرهای کوچک‌تر به‌صورت کلاف و قطرهای بزرگ‌تر به‌صورت شاخه در دسترس‌اند.
در این راهنما رنگ و علت آن، استانداردهای مرجع، جدول سایز، تفاوت لوله‌ی گاز با لوله‌ی آب، روش‌های اتصال، انبارداری و فهرست مدارکی را که هنگام سفارش برای پروژه‌ی گاز باید آماده کنید توضیح می‌دهیم. تصمیم‌های ایمنی و فشار مجاز هر خط همیشه با شرکت گاز و مشاور طراح است، نه با فروشنده.
چرا لوله گاز زرد است؟ رنگ و کدگذاری
لوله‌های گاز پلی‌اتیلن به رنگ زرد یکدست یا با بدنه‌ی مشکی و خطوط طولی زرد عرضه می‌شوند. این رنگ فقط ظاهر نیست؛ علامت هشدار است. سال‌ها بعد از اجرا، وقتی پیمانکاری در همان مسیر حفاری می‌کند، رنگ زرد به او می‌گوید که با خط گاز سروکار دارد و باید با احتیاط ادامه دهد و آن را با لوله‌ی آب یا فاضلاب اشتباه نگیرد. در ردیف‌های منتشرشده‌ی کاتالوگ ما رنگ لوله‌ی گاز زرد ثبت شده است.
لوله‌ی آب‌رسانی پلی‌اتیلن به‌طور معمول مشکی با خط آبی و لوله‌ی فاضلاب مشکی با خط قهوه‌ای است، پس رنگ زرد در ترانشه فقط به گاز اختصاص دارد. بر همین پایه هرگز نباید رنگ لوله را برای خط دیگری عوض کرد یا لوله‌ی بی‌رنگ را روی خط گاز به کار برد.
در لوله‌های مشکی، دوده‌ی کربنی که در ترکیب ماده به کار رفته لوله را در برابر پرتو فرابنفش خورشید محافظت می‌کند. لوله‌ی زرد این دوده را ندارد و در برابر نور مستقیم خورشید حساس‌تر است؛ برای همین انبارداری آن در بخش بعدی جداگانه توضیح داده شده است.
استانداردهای لوله گاز پلی اتیلن: ISO 4437، EN 1555-2 و IGS
لوله‌ی گاز پلی‌اتیلن در کاتالوگ ما مطابق استانداردهای ISO 4437 و EN 1555-2 و الزامات استاندارد IGS شرکت ملی گاز ایران معرفی شده است. این استانداردها ابعاد، تلورانس‌ها، رنگ، مواد اولیه و آزمون‌های مقاومت بلندمدت لوله را تعیین می‌کنند و مبنای تأیید لوله توسط شرکت گاز هستند.
ماده‌ی اولیه‌ی لوله‌ی گاز باید در برابر رشد آهسته‌ی ترک و انتشار سریع ترک مقاوم باشد. گرید PE100 به‌دلیل استحکام بلندمدت بیشتر (MRS برابر ۱۰ مگاپاسکال در برابر ۸ مگاپاسکال برای PE80) در شرایط یکسان حاشیه‌ی اطمینان بیشتری می‌دهد و در شبکه‌هایی با فشار بالاتر ترجیح داده می‌شود؛ PE80 هم در گروه گاز عرضه می‌شود و انتخاب آن با طراح شبکه است.
کاسپین صنعت زال تأمین‌کننده است و گواهی‌نامه‌ی اختصاصی ندارد؛ هر پروژه‌ی گاز ممکن است از تأمین‌کننده مدارک ماده‌ی اولیه و تأییدیه‌ی شرکت گاز برای سازنده‌ی لوله را بخواهد. این مدارک را پیش از سفارش از ناظر پروژه بگیرید و در استعلام بنویسید تا تأمین مطابق آن‌ها انجام شود.
جدول سایز لوله گاز پلی اتیلن SDR 11: قطر، ضخامت و وزن
جدول زیر همه‌ی قطرهای منتشرشده‌ی لوله‌ی گاز ما را در سری SDR 11 نشان می‌دهد. SDR 11 یعنی قطر خارجی ۱۱ برابر ضخامت دیواره است؛ مثلاً لوله‌ی ۱۱۰ میلی‌متر ضخامت ۱۰ میلی‌متر دارد (۱۱۰ ÷ ۱۱ = ۱۰). وزن هر متر برای برآورد بار و هزینه‌ی حمل به کار می‌آید و برای هر دو گرید PE80 و PE100 در ردیف‌های ما یکسان ثبت شده است.
قطرهای ۲۰ تا ۵۰ میلی‌متر فقط به‌صورت کلاف (۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ متری) و قطرهای ۶۳ تا ۱۱۰ میلی‌متر هم به‌صورت کلاف و هم شاخه‌ی ۶ و ۱۲ متری هستند؛ از ۱۲۵ میلی‌متر به بالا فقط شاخه‌ی ۶ و ۱۲ متری عرضه می‌شود. کلاف برای انشعاب‌های پیوسته‌ی معابر فرعی مناسب‌تر است و شاخه برای خطوط توزیع مستقیم.
| قطر خارجی (میلی‌متر) | ضخامت دیواره (میلی‌متر) | وزن هر متر (کیلوگرم) | نوع عرضه |
|---|---|---|---|
| ۲۰ | ۲ | ۰٫۱۱۸ | کلاف |
| ۲۵ | ۲٫۳ | ۰٫۱۷۳ | کلاف |
| ۳۲ | ۳ | ۰٫۲۸۲ | کلاف |
| ۴۰ | ۳٫۷ | ۰٫۴۳۴ | کلاف |
| ۵۰ | ۴٫۶ | ۰٫۶۷۳ | کلاف |
| ۶۳ | ۵٫۸ | ۱٫۰۵ | کلاف و شاخه |
| ۷۵ | ۶٫۹ | ۱٫۴۷ | کلاف و شاخه |
| ۹۰ | ۸٫۲ | ۲٫۱۲ | کلاف و شاخه |
| ۱۱۰ | ۱۰ | ۳٫۱۴ | کلاف و شاخه |
| ۱۲۵ | ۱۱٫۴ | ۴٫۰۸ | شاخه |
| ۱۶۰ | ۱۴٫۶ | ۶٫۶۷ | شاخه |
| ۲۰۰ | ۱۸٫۲ | ۱۰٫۴ | شاخه |
| ۲۲۵ | ۲۰٫۵ | ۱۳٫۱ | شاخه |
| ۲۵۰ | ۲۲٫۸ | ۱۶٫۲ | شاخه |
تفاوت لوله گاز با لوله آب‌رسانی پلی‌اتیلن
لوله‌ی آب‌رسانی در سری‌های SDR 41 تا SDR 7.4 و کلاس‌های فشار PN4 تا PN25 عرضه می‌شود، اما لوله‌ی گاز در کاتالوگ ما فقط SDR 11 است. تفاوت مهم‌تر در فشار مجاز است: فشار کاری مجاز یک خط گاز با فشار اسمی (PN) همان لوله در کاربرد آب برابر نیست، چون در محاسبات گاز ضریب اطمینان طراحی بزرگ‌تری گرفته می‌شود. به همین دلیل ما برای لوله‌ی گاز فشار مجاز ننوشته‌ایم؛ این عدد را ضوابط شرکت گاز و مشاور طراح تعیین می‌کنند و باید از مدارک طرح بیرون بیاید.
تفاوت دیگر رنگ است (زرد در برابر آبی) و تفاوت سوم روش اتصال: اتصالات مکانیکی پیچی که در شبکه‌های آب و آبیاری رایج‌اند در خطوط گاز به کار نمی‌روند و اتصال با جوش الکتروفیوژن یا جوش لب‌به‌لب انجام می‌شود. لوله‌ی آب را هم نباید به‌جای لوله‌ی گاز مصرف کرد، حتی اگر ضخامت یکسان باشد.
اتصال لوله گاز: الکتروفیوژن و لب‌به‌لب
خطوط گاز با جوش اتصال می‌یابند، نه با اتصال پیچی. در جوش الکتروفیوژن، کوپلر یا سه‌راه انشعاب سیم گرمکن داخلی دارد و دستگاه جوش الکتروفیوژن با خواندن بارکد قطعه ولتاژ و زمان را تنظیم می‌کند؛ چون لوله‌ها جابه‌جا نمی‌شوند و داده‌ی هر جوش ثبت می‌شود، این روش در شبکه‌های گاز بسیار رایج است. کوپلر الکتروفیوژن ما از ۲۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر و سه‌راه انشعاب الکتروفیوژن (تپینگ‌تی) برای لوله‌ی اصلی ۲۵ تا ۲۵۰ میلی‌متر در سایت آمده است.
در جوش لب‌به‌لب دو سر لوله با رنده صاف و با هیتر ذوب و به هم فشرده می‌شود؛ زانو، سه‌راه، تبدیل و درپوش جوشی با همین روش نصب می‌شوند. برای وصل شدن به لوله‌ی فلزی یا کنتور، اتصال گذر فلز به پلی‌اتیلن (ترانزیشن) برای لوله‌ی ۲۰ تا ۶۳ میلی‌متر به کار می‌رود.
پارامترهای جوش، یعنی دما، زمان و فشار، را از دستورالعمل شرکت گاز و جدول سازنده‌ی لوله بخوانید؛ ما در این مقاله عددی برای آن‌ها نمی‌آوریم، چون جوش گاز باید فقط به دست جوشکار دارای صلاحیت و طبق ضوابط ناظر انجام شود.
انبارداری و نصب: نکاتی که عمر لوله گاز را حفظ می‌کند
لوله‌ی گاز زرد را در انبار سرپوشیده یا زیر سایه نگه دارید و آن را روزها زیر آفتاب کارگاه رها نکنید، چون پرتو فرابنفش به لوله‌ی زرد بیشتر از لوله‌ی مشکی آسیب می‌زند. لوله را روی سطح صاف بچینید، کلاف‌ها را به‌صورت افقی نگه دارید و از کشیدن آن روی سنگ و زمین ناهموار خودداری کنید.
در ترانشه، لوله باید روی بستر ماسه‌ی بدون سنگ قرار بگیرد و نوار هشدار گاز و فاصله از سایر تأسیسات طبق دستورالعمل اجرا رعایت شود. سر لوله‌ها تا زمان اتصال بسته بماند تا خاک، آب و جانوران وارد آن نشوند و پیش از بهره‌برداری، آزمون و تأیید خط با ناظر شرکت گاز است.
برای سفارش لوله گاز چه مدارکی و مشخصاتی لازم است؟
در استعلام قطر خارجی، گرید (PE80 یا PE100)، سری SDR 11، نوع عرضه (کلاف یا شاخه و طول آن)، متراژ و اتصالات مورد نیاز (کوپلر، تپینگ‌تی، ترانزیشن، زانو) را بنویسید. اگر مشخصات یا تأییدیه‌ی خاصی را ناظر گاز خواسته، آن را عیناً بنویسید تا مطابق آن تأمین شود.
ما پیش از خرید درباره‌ی انتخاب سایز و اتصالات مشاوره‌ی فنی می‌دهیم و فاکتور رسمی صادر می‌کنیم، اما فشار مجاز و روش اجرای خط گاز با شرکت گاز و مشاور طراح است. فهرست خود را از صفحه‌ی تماس بفرستید تا پیش‌فاکتور آماده شود.
فهرست مندرجات علمی
کاسپین صنعت زال
راهنمای فنی محصولات
این راهنماها بر پایه استاندارد و مشخصات فنی همان محصولات نوشته شده‌اند. برای انتخاب سایز و کلاس فشار پروژه‌تان با ما تماس بگیرید.