شیر فلکه پلی اتیلن و شیرآلات خط لوله: توپی، کشویی، پروانه‌ای و یکطرفه
کدام شیر برای لوله پلی‌اتیلن؟ شیر فلکه پلی اتیلن یا شیر توپی دوسر پیچی برای قطرهای کوچک، شیر کشویی و پروانه‌ای چدن داکتیل برای خطوط بزرگ، شیر یکطرفه برای حفاظت پمپ، صافی Y، نحوه‌ی اتصال شیر فلنجی به لوله پلی‌اتیلن و جدول سایزها.
کدام شیر برای لوله پلی اتیلن؟
در بازار به هر شیری که روی لوله‌ی پلی‌اتیلن بسته شود «شیر فلکه پلی اتیلن» می‌گویند، اما در واقع دو خانواده‌ی جدا داریم. خانواده‌ی اول شیرهای کوچک پلیمری هستند که مستقیم و بدون جوش روی لوله‌ی پلی‌اتیلن بسته می‌شوند، مثل شیر توپی دوسر پیچی. خانواده‌ی دوم شیرهای فلنجی با بدنه‌ی چدن داکتیل هستند که روی خطوط بزرگ‌تر و ایستگاه‌های پمپاژ نصب می‌شوند.
مرز این دو خانواده تقریباً همان مرز اتصالات پیچی و جوشی است. برای خطوط آبیاری و آب‌رسانی با قطر کوچک، شیر توپی پلی‌اتیلن کار را راه می‌اندازد. برای خطوط اصلی، شیرهای کشویی، پروانه‌ای و یکطرفه‌ی فلنجی به کار می‌روند و لوله‌ی پلی‌اتیلن با فلنج آداپتور (استاب‌اند) و رینگ فلنج به آن‌ها وصل می‌شود.
در این راهنما هر نوع شیر را با کاربرد، روش اتصال و سایزهای منتشرشده در کاتالوگ ما معرفی می‌کنیم، بعد توضیح می‌دهیم شیر فلنجی چطور به لوله‌ی پلی‌اتیلن وصل می‌شود و در پایان یک جدول انتخاب و فهرست مشخصات سفارش می‌آوریم. سایز شیرهای پلیمری با قطر لوله به میلی‌متر و سایز شیرهای فلنجی با DN بیان می‌شود.
شیر توپی پلی اتیلن دوسر پیچی (شیر توپی پلیمری)
شیر توپی پلی‌اتیلن دوسر پیچی رایج‌ترین شیر برای لوله‌ی پلی‌اتیلن در قطرهای کوچک است. بدنه‌ی آن پلی‌پروپیلن است و دو سر آن مثل اتصالات پیچی، با مهره و رینگ مستقیم روی لوله‌ی پلی‌اتیلن بسته می‌شود؛ پس برای نصب آن دستگاه جوش و برق لازم نیست. با یک ربع دور چرخش دسته، جریان کامل باز یا کامل بسته می‌شود.
سایزهای منتشرشده‌ی این شیر در کاتالوگ ما از ۲۰ تا ۱۱۰ میلی‌متر است. پرجستجوترین سایز آن «شیر پلی اتیلن ۲ اینچ» است که برای لوله‌ی ۶۳ میلی‌متر به کار می‌رود؛ شیر ۱ اینچ برای لوله‌ی ۳۲ و شیر ۴ اینچ برای لوله‌ی ۱۱۰ میلی‌متر. این شیر با دسته‌ی فلزی یا پلیمری و در دو نوع دوسر پیچی یا یک‌سر رزوه عرضه می‌شود.
کاربرد اصلی شیر توپی پلی‌اتیلن قطع و وصل آب قطعه‌های باغ و مزرعه، سر خطوط فرعی آبیاری و انشعاب‌های آب‌رسانی است. چون این شیر برای قطع و وصل کامل ساخته شده، برای تنظیم دقیق دبی در حالت نیمه‌باز طراحی نشده است. اگر روی خط شیر توپی می‌بندید، آن را آرام ببندید تا ضربه‌ی ناگهانی آب به لوله و اتصالات وارد نشود.
شیر کشویی و شیر پروانه ای برای خطوط بزرگ
شیر کشویی زبانه فلزی با بدنه‌ی چدن داکتیل و فلکه‌ی دستی، شیر کلاسیک قطع و وصل در خطوط انتقال آب خام، آب شرب و تأسیسات صنعتی است. این شیر دو سر فلنجی دارد، مطابق EN 1171 است و در ردیف‌های منتشرشده‌ی ما از DN32 تا DN400 در دو رده‌ی PN 10 و PN 16 آمده است. وقتی کاملاً باز است، مسیر جریان تقریباً آزاد است.
شیر پروانه‌ای با یک صفحه‌ی گرد (پروانه) که با یک ربع دور می‌چرخد جریان را باز و بسته می‌کند و نسبت به شیر کشویی هم‌سایز، کوتاه‌تر و سبک‌تر است. کاتالوگ ما دو نوع دارد: شیر پروانه‌ای ویفری و لاگ با سایزهای DN50 تا DN600 که بین دو فلنج خط قرار می‌گیرد، و شیر پروانه‌ای دوفلنج با سایزهای DN150 تا DN1200 برای خطوط اصلی با قطر بزرگ. هر دو بدنه‌ی چدن داکتیل دارند و مطابق EN 593 هستند.
شیرهای پروانه‌ای بسته به سایز و نیاز کار با دسته یا گیربکس عرضه می‌شوند؛ در سایزهای بزرگ گیربکس باز و بسته کردن را کنترل‌شده و آرام می‌کند. شیر پروانه‌ای ویفری بین دو فلنج با پیچ‌های بلند نگه داشته می‌شود و نوع لاگ گوشواره‌های سوراخ‌دار دارد که پیچ‌ها از آن‌ها عبور می‌کنند.
شیر یکطرفه و صافی Y: حفاظت پمپ و شبکه
شیر یکطرفه جریان را فقط در یک جهت عبور می‌دهد و وقتی پمپ خاموش می‌شود، جلوی برگشت آب را می‌گیرد. بدون شیر یکطرفه، ستون آبی که در لوله‌ی رانش بالا رفته پس از خاموش شدن پمپ برمی‌گردد و می‌تواند به پمپ و تجهیزات خط آسیب بزند. کاتالوگ ما شیر یکطرفه‌ی دریچه‌ای (لولایی) و دوپولکی با بدنه‌ی چدن داکتیل، مطابق EN 12334 و در سایزهای DN50 تا DN600 دارد.
صافی Y با یک توری داخلی ذرات معلق، شن و رسوب را پیش از رسیدن به پمپ، کنتور و شیرهای حساس جدا می‌کند. شکل Y بدنه باعث می‌شود ذرات در شاخه‌ی کناری جمع شوند و با باز کردن درپوش انتهایی، توری بدون باز کردن کل خط تمیز شود. صافی Y کاتالوگ ما بدنه‌ی چدن داکتیل و دو سر فلنجی دارد و در DN32 تا DN400 و رده‌ی PN 10 یا PN 16 آمده است.
در ایستگاه پمپاژ چاه یا استخر، ترتیب رایج این است که بعد از پمپ شیر یکطرفه و بعد شیر قطع و وصل قرار بگیرد و صافی در جایی نصب شود که تمیز کردن آن آسان باشد. چیدمان دقیق را طراح سیستم تعیین می‌کند؛ اما هنگام خرید، این سه قطعه را با هم و با یک رده‌ی فلنج سفارش دهید تا با هم جفت شوند.
شیر فلنجی چطور به لوله پلی اتیلن وصل می‌شود؟
لوله‌ی پلی‌اتیلن را نمی‌شود مستقیم به فلنج شیر چدنی پیچ کرد. ابتدا یک فلنج آداپتور یا استاب‌اند پلی‌اتیلنی با جوش لب به لب به سر لوله وصل می‌شود. استاب‌اند لبه‌ی پهنی دارد که پشت آن یک رینگ فلنج فلزی قرار می‌گیرد. رینگ با پیچ و مهره به فلنج شیر بسته می‌شود و یک واشر بین سطح استاب‌اند و فلنج شیر آب‌بندی را انجام می‌دهد.
استاب‌اند کاتالوگ ما از ۶۳ تا ۶۳۰ میلی‌متر است و رینگ فلنج در دو جنس عرضه می‌شود: رینگ با پوشش گالوانیزه یا اپوکسی مطابق EN 1092-1 و رینگ چدن داکتیل مطابق EN 1092-2، هر دو در رده‌ی سوراخ‌کاری PN 10 یا PN 16. نکته‌ی اصلی این است که رده‌ی رینگ و فلنج شیر یکی باشد؛ شیر PN 16 با رینگ PN 16 بسته می‌شود.
چون سایز لوله‌ی پلی‌اتیلن با قطر خارجی به میلی‌متر و سایز شیر فلنجی با DN بیان می‌شود، این دو عدد یکسان نیستند. هنگام سفارش، قطر لوله‌ی پلی‌اتیلن و DN و PN شیر را با هم بنویسید تا استاب‌اند و رینگی پیشنهاد شود که هم با لوله و هم با فلنج شیر جور باشد.
جدول انتخاب شیر برای خط لوله پلی اتیلن
جدول زیر هر نوع شیر کاتالوگ ما را با کاربرد اصلی، بدنه و نوع اتصال، سایزهای منتشرشده و استاندارد مرجع کنار هم می‌گذارد. سایز شیر توپی پلی‌اتیلن قطر خارجی لوله به میلی‌متر است و سایز بقیه‌ی شیرها قطر نامی DN. سایزهای بیرون از این بازه‌ها را هنگام استعلام بپرسید.
به‌طور خلاصه: برای قطع و وصل در خطوط کوچک آبیاری و آب‌رسانی شیر توپی پلی‌اتیلن؛ برای قطع و وصل در خطوط اصلی شیر کشویی یا پروانه‌ای؛ برای جلوگیری از برگشت آب بعد از پمپ شیر یکطرفه؛ و برای گرفتن ذرات پیش از پمپ و تجهیزات حساس صافی Y.
| شیر | کاربرد اصلی | بدنه و اتصال | سایز منتشرشده | استاندارد |
|---|---|---|---|---|
| شیر توپی پلی‌اتیلن دوسر پیچی | قطع و وصل خطوط کوچک آبیاری و آب | پلی‌پروپیلن، پیچی روی لوله | ۲۰ تا ۱۱۰ میلی‌متر | — |
| شیر کشویی زبانه فلزی | قطع و وصل خطوط انتقال | چدن داکتیل، دو سر فلنجی، فلکه دستی | DN32 تا DN400، PN 10 و PN 16 | EN 1171 |
| شیر پروانه‌ای ویفری و لاگ | قطع و وصل، نصب بین دو فلنج | چدن داکتیل، دسته یا گیربکس | DN50 تا DN600 | EN 593 |
| شیر پروانه‌ای دوفلنج | قطع و وصل خطوط اصلی بزرگ | چدن داکتیل، دوفلنج، گیربکس یا عملگر | DN150 تا DN1200 | EN 593 |
| شیر یکطرفه دریچه‌ای و دوپولکی | جلوگیری از برگشت آب، حفاظت پمپ | چدن داکتیل | DN50 تا DN600 | EN 12334 |
| صافی Y چدنی | گرفتن ذرات پیش از پمپ و شیرها | چدن داکتیل، دو سر فلنجی | DN32 تا DN400، PN 10 و PN 16 | — |
برای سفارش شیر چه مشخصاتی بدهیم؟
برای شیر توپی پلی‌اتیلن، قطر خارجی لوله به میلی‌متر، نوع دوسر پیچی یا یک‌سر رزوه، جنس دسته و تعداد را بنویسید. برای شیرهای فلنجی، نوع شیر، DN، رده‌ی فشار PN 10 یا PN 16، نوع عملگر (فلکه، دسته یا گیربکس) و برای شیر پروانه‌ای نوع ویفری، لاگ یا دوفلنج را مشخص کنید. اگر شیر به لوله‌ی پلی‌اتیلن وصل می‌شود، قطر لوله را هم بنویسید تا استاب‌اند و رینگ فلنج هم‌زمان پیشنهاد شود.
انتخاب شیر برای فشارهای بالا، ایستگاه‌های پمپاژ بزرگ و خطوطی که احتمال ضربه‌ی قوچ دارند به محاسبه‌ی طراح نیاز دارد؛ در این موارد مشخصات را از مهندس طراح بگیرید و عیناً در استعلام بیاورید. ما پیش از خرید درباره‌ی انتخاب شیر و اتصالات مشاوره‌ی فنی می‌دهیم؛ فهرست را از صفحه‌ی تماس بفرستید تا پیش‌فاکتور آماده شود.
فهرست مندرجات علمی
کاسپین صنعت زال
راهنمای فنی محصولات
این راهنماها بر پایه استاندارد و مشخصات فنی همان محصولات نوشته شده‌اند. برای انتخاب سایز و کلاس فشار پروژه‌تان با ما تماس بگیرید.